RSS
 

Archiwum - Kwiecień, 2014

Zamek w Morągu

17 kwi

  morag_rekon
Rekonstrukcja zamku

Zamek w Morągu zbudowany został około 1280 roku i początkowo był siedzibą prokuratora krzyżackiego. Prawie pięćdziesiąt lat później, po rozbudowie mieszkał w nim wójt krzyżacki a w drugiej połowie XV wieku był siedzibą komtura. Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego na zamku mieszkał starosta książęcy a był nim w tym czasie Piotr zu Dohna a po nim Jerzy Fryderyk zu Dohna. W tym czasie nastąpiła przebudowa zamku a miało to miejsce w 1584 roku. Jednak kilkanaście lat później Dohnowie wybudowali pałac a opuszczony zamek zaczął podupadać i niszczeć. Z założenia, które posiadało trzy skrzydła mieszkalne, trzy wieże (narożną, bramną i tzw. „ostatniej obrony”), otoczone było podwójnym rzędem murów obronnych, fosą do dnia dzisiejszego pozostało tylko renesansowe, północno – zachodnie skrzydło. Reszta na przestrzeni wieków uległa zawaleniu lub rozbiórce. W ocalałym budynku mieściły się między innymi kaplica kalwińska, sąd, więzienie, archiwum, kino, dyskoteka lecz ciągle zapominano o jego remoncie. Szczegółową historię zamku znaleźć można na tej stronie.

  Zamek pewnie do dzisiaj straszyłby swoim wyglądem (gdyby dotrwał) ale w 2001 roku znalazł się pasjonat (wariat?), który go kupił i postanowił odremontować.

 morag z lotu ptaka
Widok z lotu ptaka

 Natychmiast po zmianie właściciela, w roku 2001, na obszarze 10.000 m2 ruszyły prace  archeologiczne, w trakcie których odkryto, dosłownie odkopano z pod kilkumetrowej warstwy ziemi fundamenty wszystkich wcześniejszych budowli zamkowych i gotyckie piwnice.

piwnica
Odkopane piwnice.

Przebadano je, a obszerne fragmenty zabezpieczono, wzmacniając ich strukturę. Odkopano w całości XIII-wieczną fosę, zrekonstruowano podstawy dwóch wież, murów oporowych wzgórza zamkowego i murów wewnętrznych. 

fosa01
Odkopywanie fosy

fosa
Fosa po odnowie

narozna-wieza
Podstawa kwadratowej, narożnej wieży

Prace te trwają z różnym natężeniem i w różnym zakresie cały czas.

  Przeprowadzono prace zabezpieczające i remontowe renesansowego północno-zachodniego skrzydła zamku. Te prace również konsekwentnie są kontynuowane.
  Na stropie Wielkiej Sali Pierwszego Piętra w skrzydle  północno-zachodnim odkryto renesansowe polichromie.

morag19 strop
Fragment polichromii.

Na będący w stanie krytycznym renesansowy pas podsufitny założono opaskę zabezpieczającą ratując go tym samym przed całkowitą adchezią (odspojeniem od ściany). Zgromadzono i zabezpieczono luźne deski  z fragmentami polichromii rozproszone po całym budynku. Część z nich przekazano w depozyt Muzeum Warmii i Mazur. Strop wstępnie uzupełniono i zabezpieczono przed działaniem czynników atmosferycznych. Całe skrzydło przebadano kompleksowo na obecność polichromii. Powstała koncepcja i projekt rewitalizacji i rekonstrukcji wnętrza Wielkiej Sali Pierwszego Piętra. Prace badawcze  przeprowadził  oraz przygotował projekt  Prof. Paweł Jakubowski , wykładowca warszawskiej ASP – wydziału konserwacji. Jeden z polskich autorytetów w swojej dziedzinie. Projekt czeka kilka lat na wsparcie dotacjami z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Sporządzono dokładną dokumentację z wykonanych prac (zdjęcia, opisy, rysunki itp). Wszystkie przeprowadzone do tej pory prace wykonane były bez najmniejszego wsparcia zewnętrznego. Wyłącznie siłami Akademii Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg.

 Na zamku przeprowadzono kompleksowe badania archeologiczne, architektoniczno-historyczne, na obecność polichromii, badania konstrukcyjne, statyki budynków, stanu technicznego, prace geologiczne i wiele, innych. Powstało kilka koncepcji rewitalizacji założenia zamkowego. Jednak prace nad ostateczną formą i zakresem rekonstrukcji ciągle trwają. Cały ten potężny zakres działań, był i jest prowadzony pod ścisłym nadzorem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków który  to równocześnie bardzo wspiera i dopinguje do rozwoju Akademii Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg.

Warto wspomnieć, że przez cały okres trwania prac odzyskiwano i gromadzono stare materiały, elementy, detale, które zostaną wykorzystane w trakcie rekonstrukcji obiektu. Ciekawostką jest, że już od 7-miu sezonów na terenie założenia zamkowego zadołowane jest wapno które z czasem posłuży do prac budowlano-konserwatorskich .

     Na zamku często przeprowadzane są warsztaty, pokazy, koncerty, wystawy. Znajdziecie tam produkty naturalne – konfitury, soki, nalewki, mydła przygotowywane domowymi metodami według XIII – XIX wiecznych receptur.

przetworyInne „atrakcje” zamkowe

Zamek udostępniany jest do filmów, reklam, sesji zdjęciowych. Również ślubnych.  Od wiosny do jesieni można go bez przeszkód zwiedzać. Trzy razy w tygodniu odbywają się nocne polowania na duchy z aparatami cyfrowymi. Spotkania przyciągające gości z całego kraju i coraz częściej cudzoziemców.

 plakat-duchy

Dlatego też myślę, że warto odwiedzić ten uroczy zakątek naszego kraju, odwiedzić zamek i na miejscu przekonać się o pracy jaka została włożona i ciągle trwa w jego uratowanie nie wspominając już o konsumpcji wspaniałych miodów czy nalewek.

 
Komentarze (4)

Napisane w kategorii Zamki

 

Akademia Rzemiosł Dawnych

14 kwi


   Jak już pisałem w którymś z wcześniejszych postów panuje u nas teraz moda na  odbudowę starych zamków. To jakby powrót identycznego trendu z przełomu wieku  XIX i XX.  Kiedy realizuje się to w oparciu o historyczne przekazy i  przeprowadzone badania we współpracy z wykonawcami kochającymi swoje rzemiosło, budowla powraca do dawnej świetności, przyjmując na siebie, bez szkody  dla substancji zabytkowej nowe obowiązki. Gdy jednak  do tej pracy zabierają się osoby niekompetentne, które traktują ją jedynie jako sposób zarobkowania, bez wiedzy, zaangażowania i codziennego nadzoru, konsultacji, systematycznej refleksji estetycznej, stylistycznej i historycznej -  powstają realizacje budzące sprzeciw i oburzenie. Zdarzają się jednak również współcześnie chlubne wyjątki.

Dzisiaj opiszę pomysł jaki realizowany jest na gotycko-renesansowym zamku w Morągu.

  Otóż posiadacz tej starej krzyżackiej warowni postanowił stworzyć coś na kształt szkoły dawnych rzemiosł  o nazwie  „Akademia Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg„. Ściśle rzecz biorąc, jest to kontynuacja działań  >Pracowni Architektury Dawnej<  założonej przez tę samą osobę w Paryżu w roku 1987. Jednak rozszerzona została formuła i zakres działalności. Mój wkład w to przedsięwzięcie, to szczegółowe opisanie zamku w Morągu, jego działalności i po raz pierwszy podanie do ogólnej wiadomości informacji o Akademii. Aktywna popularyzacja Zamku Morąg oraz samej  Akademii  Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg.

Wyzwanie  jakie stawia przed sobą Akademia Rzemiosł Dawnych  to między innymi  przygotowanie, wyszukiwanie i ścisła współpraca   z  rzemieślnikami zdolnymi  do wykonania pełnego zakresu remontów, starych, zabytkowych budynków czy ich zespołów oraz projektów i aranżacji wnętrz. Również przystosowywaniem ich zgodnie ze sztuką
konserwatorsko – rzemieślniczo – budowlaną  do nowych współczesnych funkcji.
Murarka, roboty ciesielskie, kamieniarskie, dekarskie, malarstwo, rzeźby, konserwacja , sztukaterie, stolarka historyczna, renowacje mebli i wiele, wiele innych działań z obszaru sztuki, rzemiosł artystycznych i rzemiosł m/in. budowlanych. Słowem wszystko co jest niezbędne do przywrócenia dawnej świetności budowli i jej wnętrz lub stworzeniu współczesnych nowych-starych „zabytków”. Już w najbliższym czasie  rozpoczynają się prace mające na celu stworzenie grupy projektantów zieleni  ze szczególnym uwzględnieniem terenów otaczających zabytki. Parki, fosy, stawy, sady, zielniki, pasieki. Również tak popularne dawniej zwierzyńce. Wszystko co potrzebne jest do odtworzenia klimatu i atmosfery tamtych czasów.

 Akademia Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg  kontynuuje sposób działania dawnych budowniczych-architektów. Przyjmuje od inwestora zlecenie i prowadzi  je lub nadzoruje przez poszczególne etapy realizacji. Od początku do końca. Od wyszukania odpowiedniego obiektu, poprzez zdiagnozowanie jego stanu, koncepcje, projekty, konserwacje, aż po realizację i  zamknięcie inwestycji.
Co ciekawe w przypadku obiektów o charakterze użytkowym (hotele, restauracje, pensjonaty inne) Akademia zajmuje się również budowaniem ich wizerunku i szeroko pojętymi działaniami marketingowymi (współpraca z bardzo doświadczonymi  specjalistami z   branży). Wszystko po to ażeby inwestorom chcącym zrealizować projekt remontu i wykorzystania zabytku do celów komercyjnych zapewnić kompleksową obsługę, poczucie spokoju i panowania nad inwestycją na każdym jej etapie.

Akademia nie obawia się większości wyzwań przed którymi wielu źle przygotowanych wykonawców czy projektantów ucieka w popłochu.

 Oczywiście Akademia Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg podejmuje się również prac o znacznie mniejszym zakresie. Często niewielkich, napraw, remontów starych i zabytkowych  budynków, projektów wnętrz, czy konserwacji. Również konserwacji starych mebli, czy wykonania kopii. Również kopii rzeźby i malarstwa.

Doradza  również osobą chcącym zakupić zabytkowy lub tylko stary budynek. Przeprowadza wstępne oceny stanu technicznego. Uświadamia zakres prac koniecznych do wykonania w celu przywrócenia obiektu do dawnej świetności.

Wieloletnia współpraca  z urzędnikami wojewódzkich czy rejonowych oddziałów konserwacji zabytków i zebranie w tym czasie bezcennych doświadczeń powoduje, że Akademia jest w stanie doradzić lub dopomóc w prowadzeniu i podtrzymywaniu  dobrych relacji z przedstawicielami urzędów konserwatorskich.

Jej działania, co bardzo mocno podkreślają  przedstawiciele Akademii Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg oparte są na niestety coraz częściej odchodzących w zapomnienie normach etycznych i moralnych. To też specyfika tej organizacji.

Jeśli  zbierze się grupa osób, chcących nauczyć się np. średniowiecznego murowania  Akademia organizuje i przeprowadza  kursy na których uczestnicy nabywają  wiedzę i praktykę rzemieślniczą z elementami historii sztuki i architektury. Najzdolniejsi, a przede wszystkim najbardziej wytrwali absolwenci stanowić będą  kadrę mistrzów – wykładowców w Akademii Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg przekazujących kolejnym osobą zdobytą wiedzę i bezcenne doświadczenie. Absolwenci mogą również na co dzień współpracować przy realizacjach budowlano – projektowo – konserwatorskich Akademii. Krótko mówiąc Akademia proponuje nie tylko zdobywanie rzadkiej wiedzy i praktyki na kursach rzemiosł dawnych, ale również, już po ich odbyciu ciekawe zajęcie i współprace zarobkową.

Tutaj możemy zobaczyć przykłady działalności Akademii przez ostatnie kilkanaście lat – jej projekty i realizacje.

morag01

Jest to oferta nie tylko dla pasjonatów, ale również dla osób którzy z pasji chcieli by uczynić swój nowy, główny lub dodatkowy zawód. Marzeniem Akademii jest stworzenie grup mistrzów, które wykonując perfekcyjnie swoje rzemiosło przemieszczały by się z miejsca na miejsce. Z zamku do zamku. Z pałacu do starego wiejskiego domu, młyna czy spichrza.  Po terenie nie tylko całej Polski ale również całej Europy. To wysoko postawiona poprzeczka
jednak  odnotowane na przestrzeni kilkudziesięciu lat opinie wielu posiadaczy zabytków, wielu inwestorów, fundacji, stowarzyszeń czy wreszcie konserwatorów potwierdzają taką potrzebę. To luka na Polskim rynku, która po upadku PKZ-ów nie została dotąd wypełniona.

Oczywiście działają  firmy, z których każda zajmuje się jakimś fragmentem procesu odbudowy, remontu, konserwacji starych budynków. Prace te jednak są prowadzone bardzo często przez przypadkowych „fachowców” projektantów czy architektów nie specjalizujących się w budowlach zabytkowych, czy tworzeniu nowych-starych zabytków. Powoduje to najczęściej powstawanie wielu niedociągnięć i popełnianie częstokroć kosztownych dla inwestora błędów. Często też wywołuje problemy administracyjne.

A oto skrócony opis zakresu działalności Akademii Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg  znaleziony na facebooku.

  „Akademia Rzemiosł Dawnych – Zamek Morąg zajmuje się poszukiwaniem dla osób, firm, fundacji, stowarzyszeń odpowiednich obiektów historycznych , ich rewitalizacją, konserwacją, odbudową, projektami wnętrz i koncepcjami architektonicznymi. To nasza największa pasja. Po prostu uwielbiamy rozwiązywać problemy, które inni omijają z daleka :) Nieomal nie ma dla nas rzeczy niemożliwych. ! ! ! Stare siedliska, kamienne, ceglane zrujnowane domy, stodoły, młyny, karczmy, dwory, pałace, zamki to wielka miłość Akademii. Tworzymy również projekty wnętrz dawnych. Nazywamy je scenografiami funkcjonalnymi. Realizujemy projekty własne oraz powierzone. Często właścicieli, którym na bieżąco doradzamy.
   Domy prywatne, restauracje, sklepy, biura ….. .
   Poszukujesz kogoś takiego jak my??
    Zapraszamy do kontaktu.”

  Akademia Rzemiosł Dawnych jest szeroko otwarta na współpracę i realizacje na terenie zamku pomysłów innych osób czy organizacji. Pomimo, że zamek jest własnością prywatną, zarządzaną przez Akademie Rzemiosł Dawnych, udostępniony  jest do zwiedzania wszystkim chętnym.
  Może warto było by, ażeby inni posiadacze zamków czy pałaców wprowadzili u siebie   politykę otwartości realizowaną na morąskim zamku przez Akademie Rzemiosł Dawnych Zamek Morąg  i podobnie jak ona podeszli do tematu udostępniania swojej zabytkowej budowli innym. Chyba, że przeprowadzone w nich remonty doprowadziły do zniknięcia wcześniejszego, zabytkowego wyglądu i zniszczono właśnie jeszcze jeden zabytek. A niestety zdarza się to coraz częściej. Bierzmy więc przykład z zamku w Morągu i wspierajmy to przedsięwzięcie prowadzone przez pasjonatów i wielkich miłośników zabytków.. Jak to mawia właściciel zamku w Morągu : ” Ja przeminę a Zamek Morąg pozostanie dla kolejnych pokoleń. „  Nie było nas był las. Nie będzie nas będzie las…

Właściciele zamków zmieniają się na przestrzeni stuleci. Zamki upadają i w często odmiennych formach, przeznaczane do odmiennych funkcji  podnoszą się z ruin. Dzięki temu – niezmiennie trwają, pobudzając naszą wyobraźnie, kształtując wrażliwość na historie. Skłaniając do refleksji nad tym co przeminęło, ale też nad tym co przed nami. Dopomagajmy im trwać. Ich mit, historia, emocje jakie ze sobą niosą są ważną częścią tożsamości człowieka.
Bez względu na czasy w których żyje.

  Tutaj można zobaczyć jak kilku zapaleńców z Francji buduje współcześnie zamek metodami jakie używano w średniowieczu.

francja1
Budowany we Francji zamek.

 
Brak komentarzy

Napisane w kategorii Różne akcje, Zamki

 

Dwór obronny

07 kwi

  W XVI wieku powstała nowa budowla posiadająca cechy mieszkalne i obronne a mianowicie – dwór obronny. Jednakże nazwa „dwór obronny” pochodzi z XIX wieku. W wieku XVI budowle takie nazywano „domem pańskim”. Budynki te są dość charakterystyczne dla tego wieku gdyż tylko wtedy i na początku XVII wieku były stawiane. Później ich miejsce zajęły dwory drewniane oraz pałace. W tamtym stuleciu powstało wiele takich obronnych dworów, które były niejako połączeniem zamku i wieży rycerskiej.

Otóż najczęściej budowano je na planie kwadratu lub prostokąta a ich mury, zbudowane z kamienia lub cegły czyli materiału ognioodpornego, dochodziły a czasem i przekraczały metr grubości a często spotkać można tzw. przypory czyli zewnętrzne podpory podtrzymujące i wzmacniające dodatkowo ściany. W większości budynek p,osiadał trzy kondygnacje a mianowicie piwnice służące za magazyn i pomieszczenia gospodarcze, parter jako część użytkowa i piętro, gdzie znajdowała się izba reprezentacyjna a także sypialnie. Czasem izba reprezentacyjna zajmowała całe piętro, jej strop wykonany był z drewnianych belek i desek a ściany ozdabiały polichromie albo freski. Ponadto do ogrzania pomieszczeń stawiano kominki lub piece. W tak grubych ścianach znajdowały się otwory okienne, małe i wąskie w dole budynku szersze u góry. Dolnym oknom towarzyszyły strzelnice kluczowe przypominające dziurkę od klucza. Obramowania okien i ich podział a także drzwi były w większości wykonane z kamienia. Dwór przykrywał czterospadowy dach a spotykane obecnie w niektórych budowlach attyki są efektem późniejszych przebudów. Również możemy spotkać w dworach obronnych różnego kształtu wieże podobnie jak ma to miejsce w wieżach rycerskich i wtedy taki dwór nazywamy wieżowym.
Jednym z pierwszych dworów obronnych był zbudowany na polecenie króla Zygmunta Starego budynek w Piotrkowie Trybunalskim. Wtedy też szlachta chcąc dorównać monarsze i dochodząc do wniosku, że skoro król może tak mieszkać to oni też, zaczęto więc budować podobne dwory.


Dwór w Piotrkowie Trybunalskim

Z czasem, gdy znaczenie dworów wzrastało, przebudowywano dawne wieże rycerskie, obniżając je do trzech kondygnacji, poszerzając je i tworząc dodatkowe sale reprezentacyjne. Takie budowle nazywano kamienicą (dwór w Jeżowie).


Dwór w Jeżowie z zewnątrz


i sala kominkowa z polichromią we wnętrzu. Widokówki z lat 30-tych XX wieku.

Gdy do poszerzonej dawnej wieży dobudowano w narożach alkierzowe baszty możemy mówić o kasztelu np. Szymbark.


Kasztel w Szymbarku od strony podwórza.


Widoczne przypory wzmacniające ścianę od strony zewnętrznej w szymbarskim kasztelu.
Widokówki z lat 30-tych XX wieku.

Jedną z charakterystycznych cech dworu obronnego był brak dziedzińca wewnętrznego, który wyróżniał zamek. Inną cechą były sklepienia kolebkowe w piwnicach i parterze takiego budynku. Elementem różniącym dwór (oprócz wysokości) od wieży rycerskiej są schody wewnątrz budynku ponieważ w wieży na wyższe kondygnacje wchodziło się po drabinie. Zdarzają się jednak wyjątki i możemy spotkać połączenie wejścia po drabinie oraz schodów. Rozwiązanie takie stosowano aby wzmocnić bezpieczeństwo mieszkańców i z parteru na piętro wchodzono po drabinie, którą w razie niebezpieczeństwa wciągano do góry.

W wieku XVII gdy zaczęto budować o wiele większe i reprezentacyjne budynki zwane pałacami dwory utraciły swoją pozycję. Pałace stawiane w pobliżu dawnego dworu spychały go do roli podrzędnej, przeważnie gospodarczej. Służyły jako spichlerze, stodoły, lamusy itp. i przeważnie w tej roli dotrwały do dzisiejszych czasów gdzie zostają niejako na nowo odkrywane.

Obecnie rzadko możemy spotkać dwór w swoim pierwotnym wyglądzie gdzie widzimy kamienne czy ceglane ściany spojone zaprawą i nie przykryte tynkiem. A szkoda bo przecież, według mnie, cały urok mieszkania w starym, zabytkowym budynku to właśnie pokazanie jego historii rysującej się na zabytkowych murach.


Dwór w Wieruszycach (woj. małopolskie) ze swoimi pierwotnymi ścianami.
Jest to tylko część większego założenia, które niestety nie dotrwało do dnia dzisiejszego.
(Zdjęcie pochodzi ze strony Powiatu Bocheńskiego)

Często mylone są definicje obronnych budowli i  różnie się je określa. Mieszamy ze sobą pojęcia wieży rycerskiej, dworu obronnego, kasztelu, zamku, fortalicji czy pałacu gdyż w niektórych przypadkach bardzo ciężko jest jednoznacznie określić jego przynależność do danej grupy. Ale jedno jest pewne – starajmy się nie niszczyć tych starych, zabytkowych, ukazujących naszą historię budowli niezależnie od tego jaką nazwę im przypiszemy.

 
Brak komentarzy

Napisane w kategorii Inne budowle obronne